ቅጽል

ቅጽል ንስም (ከምኡውን ንተውላጠ ስም) ዝገልጽ ክፍሊ ንግግር እዩ። ንስም ክገልጽ ከሎ መብዛሕትኡ ግዜ ቅድሚ እቲ ዝግለጽ ዘሎ ስም ይስራዕ። ንተውላጠ ስም ክውስን ከሎ ግና ብድሕሪኡ እዩ ዝስራዕ።
ንመረዳእታ
    1. ጻዕዳ ነጸላ ፡ ጽቡቕ ድሌት ፡ ንእሽቶ መጽሓፍ                    [ ቅጽል ስም ]
    2. እዚ ነጸላ ጻዕዳ እዩ                                             [ ስም ቅጽል ]
    3. እዚ ነጸላ እዚ ጻዕዳ እዩ                                         [ ስም ተውላጠስም ቅጽል ]     

ዓይነት ቅጽል
-----------
ቅጽል ንስም ብዓይነቱ ይገልጾ። እዚ ዓይነትዚ፡ ዓይነት ሕብሪ፡ ዓይነት ቅርጺ . . .ወዘተርፈ ክኽውን ይክእል ። ብተወሳኺ ንመስፈር፡ ዋንነት፡ ብዝሒ፡ ደረጃ ዝውስኑ ቅጽላት ውን ኣለው። ካብዚ ቀጺሉ ገለ ካብ ዓይነታት ቅጽል ክንዝርዝር ኢና።

1. ቅጽል ዓይነት 
    ንመረዳእታ፣     ጻዕዳ፡ ጸሊም፡ ቀጢን፡ ፎኪስ፡ ሓያል፡ ለዋህ
2. ቅጽል መስፈር
    ንመረዳእታ፣     ሓደ፡ ዕስራ፡ ኵሉ፡ ገለ፡ ርብዒ
3. ቅጽል ደረጃ
    ንመረዳእታ፣     ቀዳማይ፡ ካልኣይ
4. ቅጽል ወገን 
    ንመረዳእታ፣    ኤርትራዊ፡ ኢትዮጵያዊ፡ ጀርመናዊ
5. ቅጽል ዋንነት     ጥብቆ-ድሕሪት ኰይኑ ምስ ስም ብዝለግብ ምእላድ ይስራሕ
    ንመረዳእታ፣      ሃገር -> ሃገረይ፡ ሃገርካ፡ ሃገርኩም     [hager -> hager-ey, hager-ka, hager-kum] ; ጕንዲ = hager, ምእላድ = [ey,ka,kum]። እዞም ምእላድ እዚኦም ምስ ስም ለጊቦም ንስም ብዋንነት ስለ                         ዝገልጹ ምስ ቅጽል ይምደቡ።
6. ቅጽል ምንጽጻር   ማዕርነት፡ ብልጸት፡  ጸብለልታ ንምግላጽ ንጥቀመሎም ቃላት ምስ ቅጽል ይምደቡ
    ንመረዳእታ፣      ሓያል ክም ኣንበሳ   [ማዕርነት]፣ 
                     ንሱ ካባይ ኣዝዩ ይሕይል። [ብልጸት]፣ 
                     ንሱ እቲ ዝሓየለ እዩ።   [ጸብለልታት] 


 መሳርዕ (pattern) ቅጽል 
---------------------
እዞም መሳርዕ ኣብ ትግርኛ ኮርፐስ ዝተረኽቡ ኣዝዮም ዝደጋገሙ ቅጽላት እዮም። ንጽል ጥራይ ዘይኮነ ዝረብሑ ቃላት ውን ምስቶም መሳርዕ ተሓዊሶም ክንረክብ ንኽእል ኢና። ንምሳሌ 'ጽቡቕ' ከምኡ ውን 'ጽቡቓት' ካብቶም ኣዝዮም ዝደጋገሙ ቃላት (ቅጽላት) እንተኾይኖም ኣብ በበይኑ መስርዕ ኣትዮም ይውከሉ።

CICuCI   ብዙሕ ጽቡቕ ልዑል ፍሉይ ንቡር ጥዑይ ቅኑዕ ክቡር ብቑዕ ስሩዕ ብሉጽ ንጹር ርሑቕ ውሱን ዝሑል ዕዉት ፍሉጥ ስሉጥ ሕሉፍ ዕዙዝ ንጡፍ ውሑድ ሕዱር ሕጉስ ዕቱብ ድሩት ፍጹም ህሉው ልሙድ ትሑት ጽዑቕ ድሉው ግጉይ ምጡን ምዱብ ቅቡል ቅዱስ ቅሩብ ርሑስ ርጉጽ ስሱዕ ጥሙር ድኹም ድሙቕ ግሉጽ ክቱር ምቁር ትሑዝ ውፉይ ውሁድ ውሉፍ ጽኑዕ ሕሱር ጥዑም ጥቡቕ ብሩህ ብሱል ፍቑር ግኑን ግዙፍ ህጹጽ ልሙዕ ምሩጽ ንፉዕ ስሑው ስዉር ውሑስ ውዑይ ውዱቕ ውዱብ ውሁብ ውቁብ ውሩይ ጽሩይ ሕሱም ዕቑር ዕሉው ዕሙር ዕዉር ዕጹው ጥጡሕ ጥሙይ ብኩል ድሑር ፍቁር ፍሩስ ፍቱን ፍዉስ ህዉኽ ምዑዝ ምዉቕ ንቑሕ ንቑጽ ርኹብ ርጡብ ርሱን ትጉህ ትኩር ትሩፍ ጽፉፍ ጽጉም ዝኑብ
ICi   እቲ እዚ
CeCi   ነቲ ነዚ በዚ በቲ
CeCiCI   ነዊሕ ከቢድ ሰፊሕ ገዚፍ ቀሊል ጸሊም ረቂቕ ገፊሕ ረዚን ጸቢብ በሪኽ ገዲም መሪሕ ጸፊሕ ደቂቕ ከቢብ ተሪር
aCICi   ኣብዚ ኣብቲ ኣንቲ
CaCII   ካልእ ኻልእ
CICuCaCI   ብዙሓት ውሑዳት ብሉጻት ግዱሳት ጽቡቓት ሕቡራት ብቑዓት ፍሉጣት ፍቱዋት ንፉዓት ውዱባት ክቡራት ውሱናት ሕቡናት ዕቱባት ዕዉታት ብዙሓን ብዙሃን ህቡባት ምኩራት ምቁራት ምሩጻት ንጡፋት ንቡራት ቅቡላት ቅሩባት ርኹባት ውሉፋት ጽፉፋት ጽኑዓት
CaCICi   ናይቲ ካብቲ ናይዚ ናብቲ ካብዚ ሓውሲ ናትኪ ዋሕዲ ጻዕሪ
CICeCeCe   ዝቐረበ ዝበለጸ ዝጀመረ ዝኸረመ ዝበረኸ ዝገደደ ዝወረሐ ዝቐነየ ዝደኸመ ዝደቐቐ ዝገረበ ዝመቀረ ዝነከየ ዝጸበበ
CaCeCaCi   ሃገራዊ ዓመታዊ ዓለማዊ
CICICI   ዝብል ዝህብ ልክዕ ፍትው ምንም ህልው ሕውስ ድልው ድርብ ንጽል ቅውም ስፍሕ ትብል ዝሕዝ
CICICuCI   ብልዑል ቅልጡፍ ጥንቁቕ ብጽቡቕ ምዕሩይ ድልዱል ንሕጉስ ውዕዉዕ ብሕሉፍ ብኽፉት ብዕቱብ ብብዙሕ ብድሩት ብፍሉይ ብፍጹም ብርቱዕ ምኽኑይ ምዕቡል ምስሉይ ንህሉው ትስፉው ጥቕሉል ብዕሙር ብቕዱስ ብቕኑዕ ብግጉይ ብህጹጽ ብንጹር ብስሉስ ብስሙር ብስሩዕ ብውሑድ ብጽሩይ ልስሉስ ንብሩህ ንብዙሕ ንፍሉይ ንርሑቕ ንስኹም ንስዉር ንጽቡቕ ስንኩት ውህሉል ዝውቱር
CICICaCi   ብሕታዊ ህዝባዊ ፍቕራዊ ርትዓዊ ግብራዊ ልምዳዊ ጥዕናዊ ጥንታዊ ግዝያዊ ህንዳዊ ውልቃዊ ድምጻዊ ህንጻዊ ቅርጻዊ ፍልማዊ ንግዳዊ ንስጋዊ ቅርሳዊ
CICeCICI   ዝኸውን ዝመስል ዝበዝሕ ዝኸይድ ዝቐርብ ዝነብር ዝበቅዕ ዝፈጥር ዝገልጽ ዝመርሕ ዝሰርሕ ዝተርፍ ዝጸንሕ ዝጠልብ ዝጠምር ዝጠቅስ ዝፈልጥ ዝፈርስ ዝሰምዕ ዝሰርቕ ዝወርድ ዝወስድ ዝጸውር
CICuI   ምሉእ ግቡእ ርዱእ ብጹእ ርጉእ ምቹእ ውዱእ ህዱእ ክፉእ ቅቡእ
CICICeCI   ዝርከብ ዝግበር ዝፍጠር ዝግለጽ ዝሕረስ ዝኽሰት ዝቕረብ ዝጥቀስ ዝብገስ ዝሕተት ዝኽፈል ዝኽተል ዝዕቀን ዝዕወት ዝቕበል ዝቕመጥ ዝብለን ዝፍለጥ ዝፍጸም ዝግደፍ ዝህረም ዝምለስ ዝምረጽ ዝስወር ዝውሰድ
CICaCeCe   ዝሓለፈ ዝዓበየ ዝሓጸረ ዝሓበረ ዝሓገየ ዝሓገዘ ዝሓለወ ዝሓረሰ ዝሓሰረ ዝዓነወ ዝሃለኸ
ICoCI   እቶም እዞም
CICoCe   ዝኾነ ዝቖመ ዝሞተ
ICa   እታ እዛ
CaCIoCI   ካልኦት ኻልኦት
CeCICi   ቀንዲ ከምዚ ከምቲ ዘድሊ ገርሂ ጸይቂ


                      


Comments