ተውላጠ ስም

ተውላጠ ስም ወይ ክንድ ስም (pronoun) - ስሙ ከም ዝሕብሮ ናይ ስም ለውጢ ወይ መተካእታ ኮይኑ ዝዓዪ ክፍሊ ንግግር እዩ። ኣብ ትግርኛ እቶም መሰረታውያን ተውላጠ ኣስማት 10 እዮም። ንሳቶም ከኣ፡ 
ሀ. ቀዳማይ ኣካል
    1. ኣነ 2.ንሕና
ለ. ካልኣይ ኣካል 
    3.ንስኺ 4.ንስኻ 5.ንስኽን/ንስኻትክን 6.ንስኹም/ንስኻትኩም
ሐ.ሳልሳይ ኣካል
    7.ንሱ 8.ንሳ 9.ንሳቶም/ንሶም 10.ንሳተን/ንሰን

ኣብ ቋንቋ እንግሊዝ፡ ኩሎም ካልኣይ ኣካላት ተውላጠስም ብሓደ 'you' ይበሃሉ። ስለዚ ኸኣ ኣየናይ 'you' ተጠቒሱ ከም ዘሎ ንምፍላጥ ተወሳኺ ዙርያዊ ሓበሬታ (contextual information) የድሊ። ቋንቋ ትግርኛ ግና ኣነጺሩ ስለዝፈሊ እዚ ምድንጋራት ኣይርአን።  ብተወሳኺ ውን፡ ኣብ ትግርኛ ስኒት በዓልቤትን ዓንቀጽን (subject-verb agreement) ብግዲ እዩ። እዚ ማለት ዓንቀጽ ክረብሕ (inflected) ከሎ ምስቲ ተውላጠ ስም ከም ዝሰማማዕ ኮይኑ እዩ ዝረብሕ። ንመረዳእታ፡ ነዚ ዝስዕብ ጣውላ ንመልከት። ኣብ 'English' ዝብል ዓምዲ ከም እንርእዩ፡ ናይ ምሕታት ግሲ 'asked' ንተውላጠ ስም ተኽቲሉ ኣይረብሕን። ስለዚ ኸኣ ናይ በዓልቤትን ግስን ስኒት የብሉን ንብል። ኣብ ትግርኛ ግና ምስ ነፍሲ ወከፍ በዓልቤት ዝሰማማዕ ረባሕታ ክምስራሕ ከሎ ንርኢ። ንምሳሌ፡ 'ሓተተ' ዝብል ሕሉፍ ጊዜ ግሲ፡ ጕንዱ(stem) 'hatet' ኮይኑ፡ ከም '--iku' , '--Ina' . . .ወዘይመስሎ ምእላድ (morpheme) እናወሰኸ ይረብሕ። ዙርያዊ ሓበሬታ ከይተወከስና፡ ነቲ ዝረብሐ ግሲ ጥራይ ብምርኣይ ከኣ በዓልቤት እንታይ ከም ዝነበረ ምግማት ይከኣል። ሓተትኩ hatet-Iku  እንተ ኢሉ በዓልቤት ናይ ግድን 'ኣነ' ምዃን ኣለዎ።

ተውላጠ ስም tewlaTe sImI Pronoun Tigrinya English
ኣነ ane I ሓተተ       HatetIku asked
ንሕና nIHIna we ሓተትና      hatetIna asked
ንስኺ nIsIKi you ሓተትኪ     hatetIki asked
ንስኻ nIsIKa you ሓተትካ      hatetIka asked
ንስኽን nIsIKi you ሓተትክን     hatetIkInI asked
ንስኹም nIsIKumI you ሓተትኩም    hatetIkumI asked
ንሱ nIsu he ሓተተ        hatete asked
ንሳ nIsa she ሓተተት      hatetetI asked
ንሳቶም nIsatomI they ሓተቱ        hatetu asked
ንሳተን nIsatenI they ሓተታ        hateta asked



Comments